Create Your Own Countdown

Google

   
  *** İYİLİK İ«İN KOŞANLARIN YERİ***
  Leblebi
 

Page 1
LEBLEBI SEKTÖR ARASTIRMASI
AB VE ULUSLARARASI ISBIRLIGI SUBESI
Tuba Kobas
ARALIK 2006
2
IÇINDEKILER
I.TANIMI...…………………………………………………………………………..3
II. LEBLEBININ HAMMADDESI NOHUT.………………………………………3
III. FAYDALARI.………………………………………………………….………...4
IV.TÜRKIYE’DE LEBLEBI NEREDE YAPILIR?............................................4
V.LEBLEBI IMALATINDA KULLANILAN GEREÇLER.…….…………….….6
VI. NASIL YAPILIR?......................................................................................7
VII. IMALATHANELER.………………………………………….……………….7
VIII. NASIL SAKLANIR?...............................................................................7
IX. LEBLEBI TICARETI ….………………………………………………………7
X. SEKTÖRDE YAPILANMA VE SORUNLAR………………………………...9
KAYNAKLAR………………………………………………………………………11
3
I. TANIMI:
Kuruyemis dendiginde hem tatli hem tuzlu çesitleriyle akla ilk gelen isim olan leblebi,
geçmesi gereken islemler ve süresi dikkate alindiginda üretimi en zor olan gidalardan
biridir. Daha çok yurtiçi pazarinda tüketilen leblebi, yurtdisindan, özellikle Avrupa
ülkelerinden de talep görmektedir.
Leblebinin diger dillerdeki adlari su sekildedir:
Bengal gram (Hindistan), Roasted Chickpea (Ingilizce), Garbanzo (Latin Amerika),
Hommes, Hamaz (Arap Dünyasi), Nohud, Leblebi (Türkiye), Shimbra (Etiyopya)
II. LEBLEBININ HAMMADDESI NOHUT:
Leblebinin hammaddesi olan nohut Leguminosae familyasi, Cicer arietinum L.
cinsindendir.
Taze sebze olarak yendigi gibi sekerli ve tuzlu çerez olarak da tüketilen nohut içerdigi
zengin protein, mineral maddeler ve vitaminler nedeniyle asirlardir önem tasiyan bir
besin maddesidir. Taneleri agirliklari oraninda %18-31 protein içermektedir. Sanayi
hammaddesi olarak da kullanilan nohudun geçit formlari ile yabani formlari
arasindaki hali hayvan yemi olarak kullanilir.
Nohut kuru tarim alanlarinda, özellikle nadas alanlarinin degerlendirilmesinde önemli
bir yere sahiptir. Pek çok bitki ile ekim nöbetine giren nohut, organik maddece fakir
topraklarin verimliligini de arttirir.
Nohut , tropik, sub-tropik ve iliman iklimlerde yetisir ve istedigi toprak bakimindan
kanaatkar bir üründür. Oldukça derine inebilen kökleri, gövde ve yapraklarini koruyan
tüyleri sayesinde iklim istekleri bakimindan, mercimekten sonra kuraga, sicaga ve
kirece en fazla dayanikli yemeklik baklagildir. Bu sebeple diger bitkilerin zarar
gördügü iklimlerde de yetistirilebilmektedir. Nohutun yetismesi için optimum sicaklik
18-26
0
C’dir. Çimlenmesi için ince islenmis topraga gerek duyulmamaktadir, 1-3 defa
islenen kaba toprak da uygundur. Gübreleme ekim zamaninda ya da bir hafta
öncesinde yapilmalidir. Azotlu ve fosforlu gübreler verimi arttirmaktadir.
Nohut ekim yöntemi olarak serpme ve makinali ekim yapilirken, ülkemizde daha çok
serpme usulü kullanilmaktadir. Bunun dezavantaji daha fazla tohum kullanilmasi ve
çimlenmenin düzenli bosluklarla olmamasidir. Makineyla yapilan ekimlerde ise ideal
aralik ölçüsü olan 25-35 cm.’lik mesafe korunabilir.
Nohutun tohumu yagmurlarin bitip topragin kurumaya baslamasiyla ekilir ( ABD’de
mart sonu-nisan ortasi, Akdeniz kiyilarinda subat-mart-nisan, Hindistan ve
Pakistan’da eylül-kasim arasi, Etiyopya’da eylülden ocaga kadar). Ülkemizde ise
nohutun ekimi bölgelere ve çeside göre farkliliklar gösterir. Örnegin Orta Anadolu’da
ekim Mart sonunda baslarken, Dogu Anadolu’da Nisan ortasi ve Mayis basini bulur.
Damla 89, gülümser ve çagatay gibi antraknoza dayanikli çesitler Mart ortasindan
itibaren Amasya, Tokat ve Çorum’da ekilebilmektedir. Daha hassas çesitler için ise
Mayis ayi beklenmelidir.
4
Nohutun hasadi ise yapraklar ve taneler sari bir renk aldiginda yapilabilir. Diger
baklagillerde oldugu gibi tane dökmenin beklenmesi gerekmemektedir.
Üreticilerin en önemli sorunlarindan biri özellikle Bati Asya ve Kuzey Afrika
ülkelerinde elkili olan ve donmalara neden olan düsük sicakliklardir. Yüksek
sicakliklarda ise yaprak sayisi artan nohut bitkisinin gövdesi zayiflar ve dallari azalir.
Fazla nem ise mantar hastaliklarina ve kök çürümelerine yol açar.
Nohut yetistiriciliginde mücadele edilmesi gereken zararlilarin basinda nohut sinegi
gelmektedir. Nohut çimlenip çiktiktan yaklasik bir hafta sonra alt yapraklarda larvalar
meydana getiren bu sinek, yapraklarda sararma ve dökülmelere neden olur. Yabanci
otlara en kesim çözüm ise ot öldürücü kimyasal ilaçlardir. Bu ilaçlar ekimden hemen
sonra henüz nohut fideleri yüzeye çikmadan su ile karistirilarak tatbik edildigi
takdirde otlari hemen hemen %80 kontrol altina almaktadir.
Nohutun anavatani olarak arastirmacilarin bir kismi Güney Kafkasya ve Kuzey Iran’i
isaret ederken bazilari ise benzer türlerin görülmesinden dolayi nohutun çikis
merkezinin Türkiye’nin güneydogusu oldugunu iddia etmektedirler. Birlesmis Milletler
Gida ve Tarim Örgütü verilerine göre en çok nohut yetistiren ülkeler Asya’da
Hindistan, Pakistan, Türkiye; Afrika’da Etiyopya, ABD’de California ve Meksika ve
Avustralya’dir.
Türkiye’de yemeklik baklagiller arasinda ekim ve üretim bakimindan fasulye ve
mercimekten sonra nohut gelmektedir. Her yil ortalama 700-750 bin ton nohut
üretilmektedir. 2005 yili verilerine göre tüm dünyada 9 milyon tonluk nohut üretiminde
Türkiye; Hindistan (6 milyon ton) ve Pakistan’dan (868.000 ton) sonra 610.000 ton ile
3. sirada gelmektedir. 2005’te nohut ihracatinda ise Türkiye 133.073 tonla 2. sirayi
almistir.
III. FAYDALARI:
Oldukça önemli bir protein kaynagi olan leblebinin %74’ü suda çözünen karbonhidrat,
% 22'si proteindir.
Leblebinin bel agrilarina,dis etlerine ve bagirsaklara iyi geldigi; vücuttaki su miktarini
dengeledigi bilinmektedir. Ayrica yok denecek kadar az yag içeren leblebi, vücuttaki
asit fazlasini alarak mideyi rahatlatmaktadir. Ayni zaman kilo kaybinda da etkisi
oldugu söylenmektedir.
Leblebinin hammaddesi olan nohut ise kolesterolü kontrol eden asitler içermektedir.
Medikal olarak ise afrodizyak, bronsit, nezle, kolera, kabizlik, ishal, mide
rahatsizliklari, yilan isirmasi, günes çarpmasi ve sigiller Için kullanilmaktadir.
IV. TÜRKIYE’DE LEBLEBI NEREDE YAPILIR?
Leblebi üretiminin yogun oldugu iller Çorum, Denizli, Erzincan ve Kütahya’dir. Bu
illerin üretim teknikleri ve kullandiklari aromalar arasinda bölgesel farkliliklar
bulunmaktadir.
5
IV. 1 Erzincan
Erzincan adi ile birlikte anilan Erzincan Leblebisi, ilin en önemli ekonomik
ürünlerindendir. Kendine özgü tadi ile ünlenen Erzincan leblebisi söyle yapilir:
Nohutlar sulama kanalinda sulanir. Büyük tavlama kazaninda tavlandiktan sonra 20
ile 30 gün arasi bekletilir. Beklemeden sonra, tavlama kazaninda tavlanan nohutun
malafak tavasinda leblebi haline gelmesi saglanir. Daha sonra kavurma makinesinde
140 derece isida 5 dakika kavrulan nohut leblebi halini almis olur.
IV.2 Ege Bölgesi
Sari leblebi Çorum’a has bir çesitken, Ege Bölgesi’nde ise beyaz leblebi (sakiz
leblebisi) olarak anilan leblebi çesidi üretilir. Leblebilerinde kimyasal madde
kullanmama prensibiyle övünen Ege’li üreticiler, 2002’de aldiklari TSE belgesi ile
leblebilerini tescillemislerdir. Ege Bölgesi'nin Usak ve Balikesir yörelerinin kirmizi
nohutlari iyi kalitede leblebi üretmek için uygundur. Beyaz leblebi üretimi için, Tavas
ve Yesilova yörelerinin nohutlari tercih edilir.
IV. 2. a) Denizli
Ilçe merkezinde Türkiye’de üretilen toplam leblebinin yaklasik üçte biri üretilmekte
olmasina ragmen; yeterli tanitimi yapilmadigindan direk ihraç edilememektedir.
Türkiye'nin leblebi ihracatinin yariya yakini Denizli Ticaret Borsasi'nda islem
görmektedir.
Leblebicilik, ilde 300'e yakin aile için geçim kaynagidir. Özellikle Tavas ilçesine bagli
Kizilca kasabasinda hemen her aile leblebi imalati ile ugrasmaktadir. Evlerin ve
isyerlerinin bir bölümünü üretim için ayiran kasabalilar, babadan ogula bu meslegi
sürdürmektedir. Leblebi imalatinda kullanilan bakir tavalar Mugla-Yatagan'da,
kavurma makinalari ise Denizli’de imal edilmektedir.
Iyi kalitede sari leblebi üretimi için, kavurma makinasinda kavrulan nohut on gün
bekletilir. Tekrar kavrularak bir on gün daha bekletilir. Bu yirmi günlük sürede nohut
mayalanma sürecini tamamlar. Bu nohutlar, su ile tekrar yikanarak tavalarda leblebi
haline getirilir.
IV. 2. b) Kütahya
Tavsanli’da leblebicilik yaklasik 3 asirlik bir geçmise sahiptir ve 255 firma
bulunmaktadir. Bu imalathanelerin üretim kapasitesi yillik 30.000 ton civarindadir.
Leblebicilik ilçede kömürden sonra en büyük istihdam kaynagidir. Tavsanli’dan
Türkiye’nin bütün illerine, Avrupa, Asya ve Arap ülkelerine leblebi gönderilmektedir.
Tavsanli leblebisi 2003 yilinda 130 ülkeden 14 bin isadaminin üye oldugu
Uluslararasi Ticaret Liderleri Kulübü'nce ‘‘Uluslararasi Ödül’’e layik görülmüstür.
Bunun üzerine Tavsanli leblebisi Dünya Pazarlama Örgütü (Worldwide Marketing
Organization) tarafindan ‘‘21'inci Yüzyil Dünya Çapinda Kalite Ödülü’’ne aday
gösterilmistir.
6
IV. 3 GAP Illeri
Güneydogu Anadolu Ihracatçi Birlikleri Genel Sekreterligi verilerine göre, 2005
yilinda kuru meyve ve mamulleri ihracati kapsaminda 235.000 dolar karsiliginda 186
ton leblebi ihraç edilmistir. Bu bölgeden Almanya, Fransa, Kanada gibi ülkelerin yani
sira; Mersin Serbest Bölgesi’ne de basta 1 kg’dan büyük paketler olmak üzere leblebi
ihracati yapilmaktadir.
IV. 4 Çorum
Kuruyemislerin hemen hepsi, yas sebze veya meyvelerin kurutulmasi; bazilarinin da
bir kere kavrulmasi ile yenebilecek kivama gelirken, Çorum'un meshur sari leblebisi
zaten kuru olan nohuttan yapilmakta ve yaklasik birbuçuk ayi bulan uzunca bir
islemden geçmektedir. Çorum, yaklasik 3 asirdir süren leblebi imalatçiligi gelenegiyle
leblebi ile özdeslesmis bir ildir.
Çorum leblebisi için en uygun nohut cinsi kalin kabuklu ve kabugunu çabuk atma
özelligine sahip olan damla cinsi nohuttur. Naturel 100 adedi asgari 55-57 gram
olmak sarti kosuluyla Çorum veya benzer iklim özelliklerini tasiyan yörelerde yetisen
damla cinsi nohutlar tercih edilir. Talebin artmasi ve sektörün gelismesiyle bölgede
yetisen nohut miktarinin yeterli olmamasi üzerine diger bölgelerdennohut tedarik
edilmeye baslanmistir.
Leblebi deyince akla ilk gelen yer ola Çorum ili, yillik yaklasik 2 bin 500 ton leblebi
üretimiyle Türkiye pazarinin yaklasik %20’sini elinde bulundurmaktadir. Çorum
leblebisinin büyük çogunlugu perakende sekilde basta Almanya olmak üzere Avrupa
ülkeleri ile Arap ülkelerine ihraç edilmektedir. Çorum’da leblebi satisi ve
kuruyemisçilik yapan 200 isyerinin 55’i kendi ürettigi mallari satmaktadir.
V. LEBLEBI IMALATINDA KULLANILAN GEREÇLER:
1-Nohut çalkalama makinesi (elek ve selektör)
2-Kavurma Ocagi (ates tuglasi, kerpiç, tava ve karistiricidan olusan)
Daire biçimde tugladan örülen ocak killi toprak, çamur ve saman karisimindan olusan
bir harçla sivanir.
3-Isitma ve Kavurma makinesi
4-Islama Teknesi veya makinesi
5-Yüksek kalorili Mese odunu (Ocakta yakit olarak kullanilan odunlarin, leblebinin
tadinin etkilenmemesi için is yapmayan cinsten olmasi gerekmektedir)
6-Varak(Tokmak ve Mafrak da denilir)
Varak; nohudun kabuklarinin ayrilmasi esnasinda nohudun kirilmasini önlemek için,
50 cm çapinda ve en az 30 cm kalinliginda kavak agacindan yapilmis olmalidir. Her
sac üzerinde çevirme isleminden sonra ucunun rendelenmesi (törpülenmesi)
gerekmektedir.
7
7-90 ila 110 cm arasinda Dislenmis Bakir Sac : Ocagin ortasina yerlestirilen ve vok
tavaya benzeyen bu çukur sac, Çorum leblebisi üretimi için özel olarak imal edilmek-
tedir.
8-Kalbur
9-Kil ve telis çuval
VI.NASIL YAPILIR?
Dokuz gözlü elekler yardimiyla nohutun siniflandirilmasi yapilir. l, 2, 3, 4,5, 6,7
numarali deliklerden geçen vasifsiz nohutlar ayrilarak 8 ve 9 numarali nohutlar
leblebi yapimi için kullanilir. Boyutu uygun nohutlar ocakta 12-17 dakika arasinda
kavrularak ilk tav isleminden geçirilir.
Daha sonra nohut sicak olarak telis çuvallara doldurulur ve on gün dinlenmeye
birakilir. Ikinci ve üçüncü tavlardan sonra toprak ve kireç karisimi sergiliklere serilip
her gün karistirilarak 45 ile 60 gün arasinda bekletilir. Kavurma ve dinlendirme
islemlerinin süresi leblebinin tadini etkileyen faktörler arasindadir.
Bir sonraki islem nohutun islatilmasidir. Bu islem sirasinda leblebilerin kiriklari da
ayrilir ve tekrar çuvallanir. Bir gün sonra nohutlarin kabuklari saç üzerinde agaç
tokmakla karistirilarak ayrilir. Bu islem sonrasinda hemen tüketilen leblebi “tek
kavrum leblebi” olarak adlandirilir.
Kizartilacak leblebi ise bir ay daha dinlendirilir ve istege göre tuz, baharat ve çesitli
aromalari eklenerek kizartilir. Leblebinin “leblebi sekeri” haline gelmesi ise son bir
kavurmadan sonra sekerciler tarafindan gerçeklestirilir.
VII.IMALATHANELER:
Leblebinin üretilecegi alanin en az 2 metre yüksekliginde günes almayan, fakat
havalandirma imkani olan bir alan olmasi gerekmektedir. Dinlendirme yapilan
sergiliklerin de günes almamasi, 250-300 m
2
genisliginde olmasi ve killi toprak,
saman ve kireç karisimi ile sivanmis olmasi gerekmektedir.
VIII. NASIL SAKLANIR?
Üretim safhasi tamamlandiktan sonra depolama ve satis esnasinda leblebilerin
bayatlamasini önlemek için, yere temas etmeyecek sekilde (altina tahta konulmak
sureti
ile)
naylon
posetlerde
saklanmasi
gerekmektedir.
IX. LEBLEBI TICARETI:
2005 yilinda leblebi ihracatindan 13,5 milyon dolarlik gelir elde edilmistir. En çok
ihracat yaptigimiz ülkelerin basinda Yunanistan, Italya ve Ispanya gelmektedir.
8
Yillar
2000
2001
2002
2003
2004
2005
Ihracat (ton)
7.400 10.093
9.818 10.359
11.430
11.260
Ihracat
Geliri
(Milyon
ABD
Dolari)
10
9,4
8,7
9
11,6
13,5
Tablo 1: Türkiye Leblebi Dis Ticareti
Sade, tuzlu, sekerli, çitir, vanilyali, hindistan cevizli, kakaolu, kahveli, tarçinli, limonlu,
portakalli, muzlu, visneli, çilekli, kivili, naneli, çikolatali, karanfilli, sakizli, baharatli,
acili, cips leblebi, beyaz leblebi gibi aromalarla zenginlestirilmis bir çok çesidi olan
leblebinin sekerli çesitleri daha çok Avrupa’ya ihraç edilirken, acili çesitleri ise Orta
Dogu’dan talep görmektedir. Ihracatin büyük bir kismi 1kg’dan büyük ambalajlar
halinde yapilmaktadir.
Ülkemizde üretilen leblebinin islem gördügü tek borsa Denizli Ticaret Borsasi’dir.
Grafik: 2006 yilinin ilk 9 ayi itibari ile sari leblebi fiyat endeksi
Kaynak: Türkiye Odalar Borsalar Birligi
9
Grafik 2: 2006 yili ilk 9 ayi için beyaz leblebi fiyat endeksi
Kaynak: Türkiye Odalar Borsalar Birligi Kayitlari
Borsa Adi
Son Islem
Tarihi
En
Az
(YTL)
En
Çok
(YTL)
Ortalama
(YTL)
Islem
Miktari
(KG)
Islem
Adeti
Islem
Tutari
(YTL)
DENIZLI TICARET BORSASI
Beyaz leblebi
27.09.2006
09:22
1.55
2.7
2.125
27,894
19
53,398.00
DENIZLI TICARET BORSASI
Sari leblebi
27.09.2006
09:22
1.8
2.3
2.0156
27,382
18
55,190.50
Tablo 2: Denizli Ticaret Borsasi’nda yapilan son islem detaylari
Kaynak: Türkiye Odalar Borsalar Birligi Kayitlari
X. SEKTÖRDE YAPILANMA ve SORUNLAR:
Türkiye’de faaliyet gösteren leblebi üreticileri kurumsal bir yapilanmaya sahip degildir.
Üreticiler çogunlukla evlerinin bir kismini imalathane olarak düzenlemis olan aile
isletmeleridir.
Türkiye’deki leblebi üreticileri arasinda örgütlenmenin tek örnegi ise Tavsanli’da
görülmektedir. 180 üyesi bulunan Tavsanli Leblebiciler Odasi’nin girisimleri sektörün
sorunlarini çözmekte oldukça basarili olmustur.
10
Örnegin, leblebi üreticilerinin gida mühendisi bir personel bulundurmasini sart kosan
Gida Üretim Yasasi’nin degistirilerek bu zorunlulugun sadece sekerli, çitir ve cips
leblebi üretimi gibi kimyasal islemler uygulayan üreticilerle sinirli tutulmasi
saglanmistir. Böylece geleneksel yöntemlerle nohutu isleyerek sade leblebi üretmek
için yine Tavsanli Leblebiciler Odasi girisimiyle Mesleki Egitim Merkezi tarafindan
verilen ustalik belgesi yeterli olmaktadir. Bu belge için ise en az 10 yil leblebicilik
tecrübesi ve 22 yasini doldurmus olmak gibi kosullar aranmaktadir. Tavsanli
Leblebiciler Odasi bu hizmeti yalnizca Tavsanli bölgesi’nde faaliyet gösteren
üreticilerle sinirli tutulmayip baska illerdeki üreticilere de egitime basvurma imkani
saglamaktadir.
Çorumlu üçüncü kusak leblebi ustalarina göre bu bölgedeki üreticilerin en büyük
sorunlari yeni nesil ustalarin yetismemesidir. Buna paralel olarak artik üreticiler
leblebiyi yari islenmis olarak baska bölgelerden almaktadir. Meshur Çorum
leblebisinin en önemli özelliginin kavurma ustaligi oldugunu vurgulayan üreticiler, bu
ustaligin sirrinin yeni nesillere geçmezse Çorum leblebisinin kaybolan sanatlar
arasina girecegini belirtmektedirler.
Türk leblebi üreticilerinin sektörle ilgili baska bir girisimi ise Avrupa Birligi’nin gida
üretiminde hijyen kosullarina yönelik olmustur. Geleneksel olarak betonlasmis sert
toprak sergiler üzerinde islenen leblebinin bazi Avrupa ülkelerine ihracatinda ve
Tarim ve Köyisleri Bakanligi’ndan gida üretim izninin alinmasinda yasanan sorunlar
üzerine harekete geçen Oda ve üreticiler, bu toprak sergilerin betondan daha hijyenik
oldugunu ve topragin nohutun isisini emdiginden daha saglikli oldugunu
kanitlamislardir.
Sektörün en büyük sikintisi, Türk leblebisinin yurtdisinda tanitimi problemidir.
Hammaddesiyle, isçiligiyle tamamen ülkemizde imal edilen leblebinin ihracati, bu
yüzden potansiyalin altinda kalmaktadir. Bunun en önemli sebeplerinden biri, çogu
aile isletmesi olan üreticilerin marka olusturma konusunda geri kalmalaridir. Oysa
üreticiler arasinda olusturulacak güçlü ve profesyonel bir yapilanma, dogru
politikalarla bir araya gelerek yurtdisinda bu ürünün tanitiminin basarili bir sekilde
yapilmasini saglayacaktir. Özellikle fazla kiloya sebep olacagi inancinin aksine,
uzmanlarin günde belirli bir miktarda kuruyemis tüketiminin saglikli bir beslenme
diyeti için sart oldugu göz önünde bulunurulursa dogru bir lansman kampanyasiyla
leblebiye olan talebin gerek yurtiçinde gerek yurtdisinda artacagi açiktir.
11
Kaynaklar:
http://www.bahce.biz/gida/nasilyapilir/leblebi.htm
http://www.bizim-mig.com.tr/arsiv/50/50-7d.asp
http://erzincan.gov.tr/iltarim.htm
http://www.evrensel.net/05/09/13/toplum.html
http://www.fuarplus.com/basin_bulteni.php?id=3555&PHPSESSID=2102200ec5e441
63435c26d4b277df59
http://www.hort.purdue.edu/newcrop/cropfactsheets/Chickpea.html
Karadeniz Tarimsal Arastirmalar Enstitüsü
http://www.nurettinkarakaya.com
http://www.pamukkale.gov.tr/tr/content.asp?id=277
http://www.tarimsalpazarlama.com/haberoku.asp?Kod=1372
Türkiye Odalar ve Borsalar Birli


 
  *** SİZİ KUTLUYORUZ *** BUGÜN 1176558 ziyaretçi (2595273 klik) MİSAFİRİMİZ OLDUNUZ ***  
 
haberler haberler


Google Arama
Sitemde Arama
Yaşam ve İnsanlar

İstanbul Servisleri Neden Pahalı ? burakesc
Namaz Kılan Minik ile burakesc
GİMDES Helal Gıda Ramazan Buluşması burakesc
Bu web sitesi Łcretsiz olarak Bedava-Sitem.com ile oluşturulmuştur. Siz de kendi web sitenizi kurmak ister misiniz?
‹cretsiz kaydol